Lượng từ tiếng Trung: tiếng Việt cũng có, và đó chính là vấn đề

Công thức: Số + Lượng từ + Danh từ

Trong tiếng Trung, hễ đứng trước danh từ có số đếm, có 几 (mấy), hoặc có 这 / 那 (này / kia), thì phải có một lượng từ chen vào giữa. Không có ngoại lệ nào đáng gọi là ngoại lệ.

三本书 là “ba quyển sách”. Bỏ 本 đi thành 三书 — đây không phải nói tắt, đây là câu sai ngữ pháp, giống như bỏ mạo từ trong tiếng Anh. Người bản ngữ nghe ra ngay lập tức.

Điểm may mắn cho người Việt là khái niệm này quen sẵn. Tiếng Việt cũng có lượng từ: con cá, quyển sách, tấm ảnh, chiếc xe, tờ giấy. Người học nói tiếng Anh phải mất một chương sách để chấp nhận rằng “three book” không đủ; người Việt hiểu ngay từ câu ví dụ đầu tiên.

Hai chỗ khác nhau, và cả hai đều gây lỗi

Chỗ khác thứ nhất: tiếng Việt cho phép bỏ trống, tiếng Trung thì không. “Tôi mua sách” là câu tiếng Việt hoàn chỉnh. Nhưng hễ có số là tiếng Trung bắt buộc lấp ô giữa. Người Việt quen với sự linh hoạt đó nên hay quên lượng từ đúng lúc bài thi kiểm nó.

Chỗ khác thứ hai, và đây mới là chỗ khó: hai thứ tiếng chia nhóm danh từ theo hai hệ khác nhau. Tiếng Việt gọi cá, chó, đường đều là “con”. Tiếng Trung xếp cá, đường, sông, quần, khăn, dây vào cùng một lượng từ 条 — vì tất cả đều dài và uốn được. Còn chó thì cũng là 条, nhưng mèo lại là 只. Đây không phải chuyện học thuộc, đây là chuyện học một cách phân loại thế giới khác.

Chỗ sai nhiều nhất là 个. “Cái” trong tiếng Việt phủ gần hết đồ vật, nên phản xạ đầu tiên là dán 个 vào mọi danh từ. 个 đúng phần lớn trường hợp — và đó chính là cái bẫy: nó đúng đủ nhiều để không ai sửa cho bạn, cho tới lúc vào phòng thi gặp câu bắt chọn giữa 辆, 张, 本.

Mười hai lượng từ hay bị dán nhầm 个 nhất

Cột âm Hán-Việt không phải trang trí

Đây là chỗ người Việt có công cụ mà sách viết cho người nói tiếng Anh không thể có. Lượng từ tiếng Trung phần lớn là chữ có nghĩa, và âm Hán-Việt của chúng giải thích luôn vì sao chữ đó đi với nhóm danh từ đó.

• 本 đọc *bản* — bản in, đóng thành quyển. Vì thế 本 đi với sách vở.
• 张 đọc *trương* — trương ra, mặt phẳng trải rộng. Vì thế 张 đi với tờ giấy, cái bàn, tấm ảnh.
• 条 đọc *điều* — một điều quy định, cũng là một sợi dài. Vì thế 条 đi với con đường, con cá, cái quần.
• 双 đọc *song* — song đôi. Vì thế 双 đi với giày, đũa, đôi mắt.
• 位 đọc *vị* — ngôi vị, địa vị. Vì thế 位 mang sắc thái kính trọng.
• 层 đọc *tằng* — tầng. Không cần giải thích thêm.

Nhớ được âm là nhớ được lý do, thay vì học thuộc lòng 69 cặp rời rạc. Đây là toàn bộ khác biệt giữa mười phút và ba tuần.

Học theo thứ tự nào

Lời khuyên thực dụng: thuộc bảy chữ HSK 1 cho chắc rồi tra dần phần còn lại. Riêng cấp HSK 3 nên học nghiêm túc vì đó là chỗ đề thi tập trung — 张 phẳng, 条 dài mềm, 把 cầm tay, 只 con nhỏ, 头 gia súc lớn.

Chỗ chúng tôi chưa làm được